Solution pour le challenge 92
Solution par changement de variable
Notons :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[A=\int_{0}^{1}f\left(1-t^{2}\right)\thinspace dt\qquad\text{et}\qquad B=\int_{0}^{1}f\left(2t\sqrt{1-t^{2}}\right)\thinspace dt\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-9c55c52060a2e88ece2c8c659aba3846_l3.png)
Pour

posons

:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[A=-\int_{\pi/2}^{0}f\left(\sin^{2}\left(x\right)\right)\thinspace\sin\left(x\right)\thinspace dx=\int_{0}^{\pi/2}f\left(\sin^{2}\left(x\right)\right)\sin\left(x\right)\thinspace dx\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-5923c3267b2362bd6841d8ba1401c2ec_l3.png)
Pour

posons

:

et posons

dans cette dernière intégrale. Il vient :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[B=\int_{0}^{\pi/4}f\left(\sin\left(2x\right)\right)\left(\cos\left(x\right)+\sin\left(x\right)\right)\thinspace dx\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-f17cd4ee12b6dccadb04a519adfe5dc7_l3.png)
Posons maintenant, pour
![Rendered by QuickLaTeX.com \theta\in\left[0,\dfrac{\pi}{2}\right]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-d7b5b325fc5b2c92b5bafa15e19ce37b_l3.png)
:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[x=\dfrac{1}{2}\arcsin\left(\sin^{2}\left(\theta\right)\right)\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-f4705424c30ec7c54e94f4ad880941f5_l3.png)
ce qui est licite puisque :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\varphi:\left[0,\dfrac{\pi}{2}\right]\rightarrow\left[0,\dfrac{\pi}{4}\right],\thinspace\theta\mapsto\dfrac{1}{2}\arcsin\left(\sin^{2}\left(\theta\right)\right)\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-a0f990c1e77ef2be4e4ef0e6e769be39_l3.png)
est de classe

(pour l’existence et la continuité de la dérivée de

en

on peut utiliser le théorème de la limite de la dérivée). Alors :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[dx=\dfrac{\sin\left(\theta\right)\cos\left(\theta\right)}{\sqrt{1-\sin^{4}\left(\theta\right)}}\thinspace d\theta=\dfrac{\sin\left(\theta\right)}{\sqrt{1+\sin^{2}\left(\theta\right)}}\thinspace d\theta\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-79c41c1497829e3ff6d9bfb3bf3cb31b_l3.png)
De plus, on constate que :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\left(\cos\left(x\right)+\sin\left(x\right)\right)^{2}=1+\sin\left(2x\right)=1+\sin^{2}\left(\theta\right)\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-1af64375be5376501b3b56e48caac2bd_l3.png)
et donc :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[B=\int_{0}^{\pi/2}f\left(\sin^{2}\left(\theta\right)\right)\thinspace\sqrt{1+\sin^{2}\left(\theta\right)}\thinspace\dfrac{\sin\left(\theta\right)}{\sqrt{1+\sin^{2}\left(\theta\right)}}\thinspace d\theta=A\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-69ff39f4d00cc21e7940ef584d3d7a68_l3.png)
Solution par densité
Munissons
de la norme de la convergence uniforme :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\forall f\in E,\thinspace\left\Vert f\right\Vert <em>{\infty}=\sup</em>{t\in\left[0,1\right]}\left|f\left(t\right)\right|\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-a01bfaa5391d8ee036c32b5cf2ca256d_l3.png)
et considérons les applications :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\varphi:E\rightarrow\mathbb{R},\thinspace f\mapsto\int_{0}^{1}f\left(1-t^{2}\right)\thinspace dt\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-05e4f0f9954ccc2a0966d287753f6526_l3.png)
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\psi:E\rightarrow\mathbb{R},\thinspace f\mapsto\int_{0}^{1}f\left(2t\sqrt{1-t^{2}}\right)\thinspace dt\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-94521d9cfd38f86cfb1ac7ed66d85d0e_l3.png)
Il est évident que

et

sont des formes linéaires continues sur

(la norme d’opérateur de chacune d’elles est majorée par

Pour conclure que

il suffit donc de prouver que

et

coïncident sur une partie

de

qui engendre un sous-espace vectoriel dense de

D’après le théorème d’approximation de Weierstrass, on peut choisir

avec :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\forall n\in\mathbb{N},\thinspace\forall x\in\left[0,1\right],\thinspace e_{n}\left(x\right)=x^{n}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-89d00d08795693c4d22a69560ff4f8df_l3.png)
Posons donc, pour tout

:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[I_{n}=\int_{0}^{1}\left(1-t^{2}\right)^{n}\thinspace dt\qquad\text{et}\qquad J_{n}=\int_{0}^{1}\left(2t\sqrt{1-t^{2}}\right)^{n}\thinspace dt\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-f14c39bb9af4ec3830fe534f534e230a_l3.png)
et montrons que
Si l’on pose
dans chacune de ces deux intégrales, il vient :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\boxed{I_{n}=\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n}\left(2x\right)\sin\left(x\right)\thinspace dx}\qquad\text{et}\qquad\boxed{J_{n}=\int_{0}^{\pi/2}\cos^{2n+1}\left(x\right)\thinspace dx}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-d1c383e0b92f92037bc23bc4bc228207_l3.png)
On reconnaît déjà que

est la

ème intégrale de Wallis. En particulier :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\boxed{\forall n\in\mathbb{N}^{\star},\thinspace\left(2n+1\right)J_{n}=2nJ_{n-1}}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-f74db424789484f87e91d916469d83bd_l3.png)
On va montrer que la suite

vérifie la même relation de récurrence. Comme

la conclusion en découlera aussitôt. Le calcul qui suit va comporter trois étapes :
ETAPE 1
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\boxed{\forall n\in\mathbb{N},\thinspace I_{n}=\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n}\left(2x\right)\cos\left(x\right)\thinspace dx}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-250d54a3724743640710ef722ab0a8bc_l3.png)
Il suffit en effet de poser

dans l’intégrale qui définit

:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[I_{n}=-\int_{\pi/2}^{0}\sin^{n}\left(\pi-2y\right)\thinspace\sin\left(\dfrac{\pi}{2}-y\right)\thinspace dy=\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n}\left(2y\right)\cos\left(y\right)\thinspace dy\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-c585e9f05f093f1b6ab1247d05e6016a_l3.png)
ETAPE 2
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\boxed{\forall n\in\mathbb{N}^{\star},\thinspace I_{n}=4n\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n-1}\left(2x\right)\sin^{3}\left(x\right)\thinspace dx-2n\thinspace I_{n-1}}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-a3a243ba52e1260dd8e6f0725e5647b8_l3.png)
Il suffit, en partant de la formule établie à l’étape 1, d’effectuer une IPP en posant :

Il vient alors :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[I_{n}=\underbrace{\left[\sin^{n}\left(2x\right)\sin\left(x\right)\right]_{0}^{\pi/2}}_{=0}-2n\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n-1}\left(2x\right)\cos\left(2x\right)\sin\left(x\right)\thinspace dx\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-bb77c297168a1421cfd732fbf275c0c7_l3.png)
puis, en remplaçant

par

:

ETAPE 3
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\boxed{\forall n\in\mathbb{N},\thinspace I_{n}=2I_{n-1}-2\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n-1}\left(2x\right)\sin^{3}\left(x\right)\thinspace dx}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-7b16ede07a4582a3c6c54d7e81d637a9_l3.png)
Il suffit, en partant de la définition de

de remplacer

par

ce qui donne :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[I_{n}=2\int_{0}^{\pi/2}\sin^{n-1}\left(2x\right)\sin\left(x\right)\cos^{2}\left(x\right)\thinspace dx\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-305706ebde28e3b97d7a2e9207327175_l3.png)
puis de remplacer

par
En combinant pour finir les formules obtenues aux étapes 2 et 3, il vient pour tout
:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[I_{n}=2n\left(2I_{n-1}-I_{n}\right)-2nI_{n-1}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-dab160a5346738696474ec47503d6085_l3.png)
c’est-à-dire :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\left(2n+1\right)I_{n}=2nI_{n-1}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-122d84eee6788521f1d78de7cce5f774_l3.png)
comme souhaité.
Solution probabiliste
On cherche toujours à montrer que :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\int_{0}^{1}f\left(2t\sqrt{1-t^{2}}\right)\thinspace dt=\int_{0}^{1}f\left(1-t^{2}\right)\thinspace dt\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-192505136de9682358122be102cd487f_l3.png)
Ceci revient à prouver que pour toute une variable aléatoire réelle

uniforme sur
![Rendered by QuickLaTeX.com \left[0,1\right]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-beb10f64e7f6b1b271629e3a8291d2e5_l3.png)
:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\mathbb{E}\left(f\left(2X\sqrt{1-X^{2}}\right)\right)=\mathbb{E}\left(1-X^{2}\right)\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-010fd0cac10939d6a12d2e7c7f7dc63e_l3.png)
Cette condition équivaut à ce que

et

suivent la même loi de probabilité (c’est-à-dire : possèdent la même fonction de répartition). Or, ces deux VAR sont à valeurs dans
![Rendered by QuickLaTeX.com \left[0,1\right]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-beb10f64e7f6b1b271629e3a8291d2e5_l3.png)
et, pour tout
![Rendered by QuickLaTeX.com a\in\left[0,1\right]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-37fa6e3a13e0074c0696280c5018d5ce_l3.png)
:
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\mathbb{P}\left(1-X^{2}\leqslant a\right)=\mathbb{P}\left(X\geqslant\sqrt{1-a}\right)=1-\sqrt{1-a}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-14000476e1d2d1c099e4b41712f86077_l3.png)
et aussi :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\mathbb{P}\left(2X\sqrt{1-X^{2}}\leqslant a\right)=\mathbb{P}\left(4X^{2}\left(1-X^{2}\right)\leqslant a^{2}\right)=\mathbb{P}\left(\left(1-2X^{2}\right)^{2}\geqslant1-a^{2}\right)\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-ff307f1574f1775199c75d2709f5f2cc_l3.png)
donc :

Il suffit maintenant de constater que :
![Rendered by QuickLaTeX.com \[\forall a\in\left[0,1\right],\thinspace\sqrt{\dfrac{1+\sqrt{1-a^{2}}}{2}}-\sqrt{\dfrac{1-\sqrt{1-a^{2}}}{2}}=\sqrt{1-a}\]](https://math-os.com/wp-content/ql-cache/quicklatex.com-f863586ef2e9fc78e823fe45d36baeb1_l3.png)
ce qui est facile à voir en comparant les carrés de ces deux réels positifs :

Pour consulter l’énoncé, c’est ici